Przegląd zasad dotyczących zwrotu kosztów procesu w postępowaniu cywilnym

Aleksandra Dyszpit


Podstawową zasadą związaną ze zwrotem kosztów procesu jest zasada odpowiedzialności za wynik procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić koszty procesu stronie wygrywającej.

Kolejną zasadą jest bezpośrednio związana z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, zasada kosztów niezbędnych i celowych, zgodnie z którą zwrot kosztów procesu na rzecz strony wygrywającej przysługuje tylko wtedy, gdy czynność wywołująca koszty była obiektywnie wymagana dla realizacji praw strony (por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn.: V Aca 449/15, LEX). Stronie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata, zwracane są między innymi wydatki i koszty wynagrodzenia jednego pełnomocnika określone w odrębnych przepisach (w przypadku radców prawnych obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych), koszty sądowe (np. koszt opłaty sądowej jaką należy uiścić celem wszczęcia postępowania, koszty wynagrodzenia biegłych sądowych) oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się też koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.

Podkreślenia wymaga, iż zwrot kosztów procesu stronie reprezentowanej przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego przysługuje tylko w razie zgłoszenia stosownego wniosku albo złożenia sądowi spisu kosztów do czasu zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia.

Kolejną zasadą obowiązującą w postępowaniu cywilnym jest reguła kompensaty kosztów procesu, zgodnie z którą sąd może koszty wzajemnie znieść, stosunkowo je rozdzielić lub włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów. Reguła ta stosowana jest w przypadku, gdy żadna ze stron nie wygrała sprawy w całości. Sąd winien ustalić zakres, w jakim każda ze stron utrzymała się z dochodzonym żądaniem lub podjętą obroną oraz rozmiar poniesionych przez strony kosztów. Następnie, na tej podstawie, sąd winien ustalić wysokość kosztów przypadających na każdą ze stron, stosownie do wyniku sporu. (tak: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 października 2012 r., sygn..: I CZ 91/12, LEX).

Wyjątkowo – na podstawie swobodnej oceny sądu, opartej na okolicznościach konkretnej sprawy, może zostać zastosowana zasada słuszności (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 08 stycznia 2019 r., sygn..: I ACa 744/18, LEX). Zgodnie z zasadą słuszności w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może nie obciążyć strony przegrywającej kosztami procesu w całości lub w części. Zasada ta stanowi wyjątek od ogólnej reguły odpowiedzialności za wynik procesu i nie może być wykładana rozszerzająco (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2013 r., sygn..: V CZ 96/12, LEX).

Kolejnym wyjątkiem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu jest zasada zawinienia, zgodnie z którą kosztami winien zostać obciążony powód, pomimo wygrania sprawy, jeżeli pozwany nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.

r. pr. Aleksandra Dyszpit

 

(stan prawny na dzień 22 października 2019 r.)

Podstawa prawna:

Art. 98 – 102 Kodeksu postępowania cywilnego